thebe - kolos van memnon

 

Op de westoever bij Luxor (Thebe, Egypte) staat de zogenaamde Kolos(sen) van Memnon. In werkelijkheid zijn het twee ruim 20m hoge, zandstenen zitbeelden van Amenhotep III (ca. 1400 vC) die ooit de ingang van zijn – nu verdwenen – dodentempel flankeerden. Ruim honderd jaar na de bouw werd de tempel al als steengroeve gebruikt en daardoor was er rond 1000 vC niet veel meer over dan deze twee enorme beelden. Tijdens een aardbeving vlak voor het begin van onze jaartelling viel het bovenste deel van het meest noordelijke beeld naar beneden. Vanaf dat moment maakte het beeld geluid, of zoals de enigszins sceptische Strabo rond 24 vC het verwoordde: "Ook ik hoorde het geluid rond het eerste uur [bij zonsopgang], maar of dat geluid nu uit de basis kwam of uit de kolos zelf, of dat het geluid gemaakt werd door een van de mensen rondom ons, dat kan ik niet met zekerheid zeggen".

 

 

Wanneer dit beeld voor het eerst met Memnon werd geassocieerd is niet duidelijk. Maar dankzij dit 'zingen' aan het begin van de dag werd deze identificatie wel versterkt. Immers, Memnon was de zoon van Tithonus, broer van Priamus, en Eos (Dageraad). Met zijn Ethiopiërs kwam Memnon het door de Grieken belegerde Troje te hulp. Hij versloeg enkele Grieken, maar werd op zijn beurt door Achilles gedood. Zijn moeder huilde om zijn dood (ochtenddauw) en geroerd door haar tranen gaf Zeus haar zoon onsterfelijkheid. 

Men geloofde aan het begin van onze jaartelling dat het 'gezang' van het stenen beeld de ochtendgroet van Memnon aan zijn moeder was. Priesters ter plekke gaven uitleg en suggereerden een offer aan Memnon te brengen. Immers, het horen van het geluid werd geïnterpreteerd als een gunst, dus een goed teken van de goden. Hun verhaaltjes zullen de priesters geen windeieren hebben gelegd, want de stroom toeristen in de tweede eeuw was groot. Velen van hen wilden het moment dat zij het magische geluid hoorden vereeuwigen. In Grieks of Latijn schreven ze dan kort in het beeld: "Ik heb Memnon gehoord" met hun naam en rang daaraan toegevoegd. Anderen schreven zelfs korte gedichten. Zij krasten zelf hun woorden in het beeld of gaven daartoe opdracht aan professionele steenhouwers.

In de stroom van toeristen kwam op 19-21 november 130 ook het keizerlijke gezelschap. Hadrianus, altijd nieuwsgierig naar bijzondere eigenaardigheden, was hier met zijn vrouw Sabina en dichteres Julia Balbilla. Sabina liet de Griekse tekst op het beeld vereeuwigen: "Sabina Augusta, vrouw van keizer Caesar Hadrianus,
hoorde Memnon, tweemaal in één uur".
Hadrianus hoorde Memnon zelfs driemaal zingen!

© conens & van wiechen drs. A. van Wiechen