g. suetonius tranquillus

 

Gaius (Caius) Suetonius Tranquillus was een kamergeleerde, ambtenaar en schrijver. Hij werd geboren rond 70 en kwam uit een familie die tot de ridderstand behoorde. Verder weten we vrijwel niets van zijn jeugd.
Plinius minor (ca. 61- na 113), de neef en aangenomen zoon van de encyclopedist Plinius maior, was een succesvol pleiter, doorliep de gebruikelijke carrière van een politicus, was consul (100) en procurator van de provincie Bithynia (Klein-Azië, 111-113). Hij ondersteunde talent op literair en wetenschappelijk gebied, onder wie Suetonius. Rond het jaar 100 schreef hij een brief aan een vriend met het verzoek ervoor te zorgen dat Suetonius een buitenhuis tegen een redelijke vergoeding kon kopen. Hij schreef: "Er is veel in dit kleine landgoed dat mijn vriend Tranquillus aantrekt: de nabijheid van Rome, de gunstige ligging aan de weg, de bescheiden afmetingen van het huis en de beperkte omvang van het land, dat hem verstrooiing kan bieden zonder hem handen vol werk te bezorgen. Voor een kamergeleerde zoals hij is een stukje grond al ruimschoots groot genoeg als het gelegenheid biedt het hoofd wat rust te geven" (vertaling D. den Hengst, rechts). Suetonius behoorde wellicht ook tot Plinius' staf in Bithynia.

Uit allerlei bronnen weten we dat Suetonius veel heeft geschreven, maar alleen zijn belangrijke keizerbiografieën van Julius Caesar en Augustus tot en met Domitianus (voor de NL vertaling, rechts) en enkele biografieën van grammatici zijn bewaard gebleven.

Over zijn ambtenarencarrière weten we wat meer dankzij een inscriptie die in 1950 bij de opgravingen in Hippo Regius (Annaba, Algerije) werd gevonden. Helaas is de inscriptie ooit in stukken gevallen en heeft men slechts zestien fragmenten teruggevonden. Het is dan ook een inscriptie met veel lacunes met als gevolg dat er al ruim zestig jaar over de betekenis van de woorden wordt geschreven. Voor iedereen is wél duidelijk te lezen dat de inwoners van Hippo Regius uit algemene middelen een monument met opschrift hebben opgericht voor C. Suetonius Tranquillus.
De eerste vraag: is deze Suetonius dé Suetonius, auteur het de Biografieën van de keizers? Onderzoek heeft aangetoond dat deze naam in N-Afrika heel weinig voorkwam en er heerst dan ook consensus onder (de meeste) onderzoekers over het feit dat het hier inderdaad dé Suetonius betreft. 

In de inscriptie worden verder enkele functies genoemd. Er is sprake van een kleinere adviserende (?) functie en een priesterschap in de Vulcanus-cultus. Daarna worden achter elkaar drie belangrijke ambten genoemd, a studiis, a bybliothecis en ab epistulis. De eerste functie was die van een documentalist, iemand die in de keizerlijke archieven zocht naar precedenten in een bepaalde zaak waarover de keizer moest oordelen. Als ambtenaar a bybliothecis was Suetonius verantwoordelijk voor de minimaal zeven bibliotheken in Rome. De laatste functie ab epistulis was de allerbelangrijkste: hoofd van de keizerlijke kanselarij, verantwoordelijk voor de keizerlijke correspondentie en waarschijnlijk tevens lid van de adviesraad die de keizer bijstond. Tot zover zijn de wetenschappers het min of meer met elkaar eens. 

Dan wordt deze inscriptie gekoppeld aan het weinige dat we over Suetonius in HA te weten komen. Toen Hadrianus in Britannia was (122), liet hij zijn keizerlijke secretaris Suetonius, de commandant van de keizerlijke garde Septicus Clarus "en vele anderen vervangen omdat ze zich zonder zijn toestemming tegenover zijn vrouw Sabina familiairder hadden gedragen dan de hofetiquette toeliet. Hij zou zelfs zijn eigen vrouw, dat zei hij wel vaker, hebben weggestuurd wegens humeurigheid en prikkelbaarheid als ze een gewone burgeres was geweest" (HA 11).

Vielen alle drie de ambten in de regeringsperiode van Hadrianus met 122 als laatste jaar? Dan zou er sprake zijn van een wel heel snelle verandering van functies. Waarschijnlijker lijkt de volgende reconstructie: Suetonius was in 114-115 documentalist, in 116-117 bibliothecaris en vanaf het begin van Hadrianus' regering diens keizerlijke secretaris. Na ongeveer vier jaar in die functie met de keizer te zijn meegereisd, werd hij in 122 ontslagen, zoals we in HA kunnen lezen. Daarna heeft hij zich teruggetrokken en zich helemaal kunnen wijden aan zijn schrijverschap. Wanneer hij precies is overleden is onduidelijk, maar in ieder geval na 126, want een van de beschreven personen in Suetonius' Keizers van Rome leefde nog in 126 en Suetonius sprak over haar in de verleden tijd. 

Maar waarom dat monument voor Suetonius in Hippo Regius? Er zijn maar twee mogelijkheden: hij was er geboren en zijn grootse carrière aan het keizerlijke hof strekte de stad tot eer of hij heeft iets goeds voor de stad kunnen betekenen.

In het eerste geval zou Suetonius in Hippo Regius rond 70 geboren zijn, een locaal Vulcanus-priesterschap hebben bekleed en wellicht na zijn werkzame leven zich daar hebben teruggetrokken om te schrijven.

In het tweede geval zou Suetonius in 122 helemaal niet uit de keizerlijke gratie zijn geraakt en ontslagen (men leest en interpreteert dan het HA-Latijn net even iets anders). Er was sprake van een reprimande, maar Suetonius bleef in dienst. Als secretaris ging hij in 128 met Hadrianus naar N-Afrika en daar heeft hij iets kunnen betekenen voor de stad Hippo Regius, die hem zo dankbaar was dat hij een priesterschap kreeg en een mooi standbeeld met inscriptie!
We zullen er waarschijnlijk nooit achter komen welke versie de juiste is.

Suetonius en Hadrianus hadden in ieder geval enige tijd een vertrouwensband met elkaar. In zijn Keizers van Rome vermeldde de auteur bij Augustus (7.1) dat deze als kind een bijnaam had: Thurinus (naar de stad Thurium in Z-Italië). En dat wist Suetonius – zo schreef hij – omdat hij  een oud bronzen beeldje van Augustus als kind in zijn bezit had "waarop deze naam in ijzeren letters, die bijna onleesbaar zijn geworden, staat geschreven. Ik heb het de keizer [Hadrianus] ten geschenke gegeven, die het nu onder de Lares in zijn slaapvertrek vereert" (vertaling D. den Hengst, rechts).

© conens & van wiechen drs A. van Wiechen

 terug naar tijdgenoten »»