Hadrianus-blog & archeologie-blog MOZAIEK



woensdag 19 juli 2017
turkije hadrianus 

de dame & de keizer



 

Plancia Magna, gastvrouw van Hadrianus in Perge

Plancia Magna van inderdaad een magna, een zeer belangrijke* vrouw. Ze behoorde tot de Plancii, een familie die in de eerste eeuw vC uit Midden-Italië zijn geluk ging beproeven in Perge, aan de zuidkust van Klein-Azië (Turkije, iets ten oosten van Antalya). Handel maakte de Plancii rijk en ze investeerden in landgoederen verspreid over Italië en Klein-Azië. Marcus Plancius Varus werd zelfs senator in Rome en provincie-gouverneur tijdens de regering van Vespasianus (r. 69-79). Zijn echtgenote was van hoge komaf, een familielid van de koning van Armenia, tenminste als de inscripties juist zijn geïnterpreteerd.
Het echtpaar kreeg twee kinderen: een jongen en een meisje, Gaius Plancius Varus en Plancia Magna (geboren eind eerste eeuw nC).  Na de dood hun vader werd de erfenis (waarschijnlijk) verdeeld tussen broer en zus.

Geld trouwt geld, ook toen. De jonge Plancia Magna trouwde met de veel oudere en rijke C. Julius Cornutus Tertullus, die al enkele hoge posten had bekleed. Ze kregen – voor zo ver wij weten – één kind: C. Julius Plancius Varus Cornutus, die ongebruikelijk ook de familienaam van zijn moeder aan zijn naam toevoegde. Nadat haar echtgenoot was overleden (ca. 117), kreeg zij (blijkbaar) ook het beheer over haar mans kapitaal.

De nog jonge en rijke weduwe ging daarna direct met haar geld aan de slag en gebruikte het om Perge mooier en belangrijker te maken. Deze filantropie was een belangrijk onderdeel van het Romeinse stadsleven, waar rijken werden geacht publieksvriendelijke acties te betalen en te investeren in de bouw van openbare monumenten. Ze kregen er status, populariteit en waardering voor terug. Rond 120 liet Plancia Magna op haar kosten de entree van Perge verfraaien met een ereboog en 28 standbeelden in nissen. Twee ronde torens flankeerden al enkele eeuwen de zuidelijke toegang van de stad, maar in de tijd van Plancia Magna maakte de pax romana een defensiefunctie van de stadstorens en -muur overbodig. De torens gaven toegang tot een plein in de vorm van een half ovaal. Aan weerszijden van de ronde torens werden de gekromde muursegmenten bekleed met marmer. Elk segment heeft zeven nissen onder en zeven nissen daarboven, dus in totaal 28 nissen, waarin standbeelden stonden. Dankzij de bewaard gebleven Griekse en Latijnse inscripties weten we welke beelden er stonden. Behalve de belangrijkste goden waren de mythische, Griekse stichters van de stad vormgegeven. Het waren helden uit de Trojaanse Oorlog van wie sommigen zelfs in het houten paard hadden gezeten. Ook Marcus Plancius Varus en Gaius Plancius Varus kregen een beeld en een nis. Bijzonder is dat in de inscriptie heel duidelijk en zeer on-Romeins wordt gezegd dat ze resp. vader en broer zijn van Plancia Magna. Naar de stadskant werd het half ovaalvormige plein gesierd met een ereboog die Plancia Magna wijdde aan de stad en waar in nissen de keizer en zijn familie in (meer dan) levensgrote beelden werden vereeuwigd.

De stad Perge was Plancia Magna zeer erkentelijk. Ze kreeg – zo weten we uit inscripties –  belangrijke religieuze functies en men noemde haar zelfs "dochter van de stad". Ze werd priesteres van Artemis Pergaea, levenslang de enige priesteres van de grote Moedergodin (Cybele) en priesteres van de keizercultus. Ze kreeg de voor een vrouw uitzonderlijke eretitel demiourgos (werkend voor het volk) en als zodanig werd haar naam gebruikt bij de lokale jaartelling.

Het is heel waarschijnlijk dat in 129 of in 131 de reizende keizer Hadrianus en zijn vrouw een bezoek brachten aan Perge. Wellicht hadden ze Plancia Magna al eerder ontmoet in Rome, waar haar vader senator was geweest, of in Tivoli, waar haar broer een villa bezat. Maar als Hadrianus de belangrijke en bruisende stad Perge heeft bezocht, dan was Plancia Magna ongetwijfeld hun gastvrouw.

Ik stel me zo voor dat ze allen op het half ovale plein stonden en dat Plancia Magna uitlegde wie de Griekse stichters van Perge waren geweest. Hadrianus die juist het Griekse element in dit deel van zijn rijk wilde benadrukken, knikte ongetwijfeld goedkeurend. Hier was zijn idee van het Panhellenion letterlijk gestalte gegeven. Hij en Sabina stonden hier ook oog in oog met hun eigen levensgrote (gekleurde?) marmeren ik. Misschien droeg Plancia Magna wel het diadeem waarmee ze op haar eigen beeld is vereeuwigd (nu in het museum te Antalya). Dit bijzondere – nu enigszins beschadigde – diadeem gesierd met keizerbustes benadrukte haar functie in de keizercultus (titel-afb.).

Waar Romeinse vrouwen vaak onzichtbaar zijn in de mist van de geschiedenis, bleef Plancia Magna door haar vrijgevigheid zichtbaar en herinnerd. Want niet alleen de stad Perge was haar dankbaar en vereeuwigde die dankbaarheid in woorden, ook twee vrijgelatenen lieten zich niet onbetuigd. Zij lieten allebei een beeld van haar maken en nog belangrijker: ze vermeldden in de bijbehorende inscripties de familierelaties en de eretitels van Plancia Magna.

Kortom, Plancia Magna uit Perge, tijdgenote van keizer Hadrianus, was een daadkrachtige vrouw van grote rijkdom en importantie.

 

*magna = groot

beeld & tekst © conens & van wiechen drs. A. van Wiechen