knossos pantserbeeld

 

Zeg "Knossos" en iedereen denkt aan het kleurrijke, Minoïsche paleis op Kreta. Toch vonden wij ook daar Hadrianus! Vlak bij Villa Ariadne, het door Evans gebouwde opgravingshuis, staat een beschadigd pantserbeeld van de keizer zonder hoofd.

 

Dit beeld lijkt op de eerder besproken pantserbeelden van Hadrianus in de musea van Iraklion en Istanbul (rechtsboven), maar bij dit beeld is nergens een verwijzing naar krijgsgevangenen te zien en als je het kuras goed bestudeert, dan is de centrale figuur niet de godin Athena, alleen de uil herinnert aan haar. Op het beeld staat een vrouw met een korte tunica die ze bij haar middel heeft opgesjord en die over haar linkerschouder loopt, zó dat haar rechterborst zichtbaar is. Ze draagt een helm en heeft haar rechterhand met speer opgeheven. In haar linkerhand houdt ze een lange dolk. Wie is zij en wat is haar betekenis? 

Zou zij Roma, de personificatie van de stad, kunnen zijn? Hoe warm het hart ook was dat Hadrianus de provincies toedroeg, het eeuwige Rome kon natuurlijk als eerste rekenen op alle steun en financiële middelen van de keizer. De link die hier tussen de mythische stichters van Rome – Romulus & Remus – en de personificatie van de stad wordt gelegd (zij staat op de tweeling), is misschien ook wel te zien in Hadrianus' acties. Hij liet in Rome de Venus & Roma-tempel bouwen, een duidelijke verwijzing naar de 'oermoeder' en naar de stad zelf. Immers, de Trojaan Aeneas was de zoon van Venus, en Aeneas zou na de Trojaanse oorlog zijn plek hebben gevonden in Italië. Romulus en Remus waren zijn verre nazaten. Daarenboven werd deze Venus & Roma-tempel ingewijd op 21 april. Over het exacte jaar heerst geen wetenschappelijke consensus. Het jaar 121 lijkt het meest waarschijnlijk, al was de bouw toen amper begonnen. Oók op 21 april zou Romulus de stad hebben gesticht en later zou de tweede koning van Rome, Numa Pompilius, op die dag geboren zijn. Numa Pompilius: de vreedzame vorst en opvolger van de oorlogvoerende Romulus. Er zijn aanwijzingen dat Hadrianus zich als Numa Pompilius afficheerde. Dus een pantserbeeld in het Grieks sprekende deel van het Romeinse rijk om Hadrianus' binding met Rome extra te benadrukken, om als het ware de "oeroude" (imperialistische) macht van Rome te onderstrepen?

Ik zie meer in de volgende interpretatie: We zien hier de personificatie van Virtus (Deugd) of van de persoonlijke moed van de keizer. De personificatie krijgt de overwinningskransen van de Victoria-figuren aangevlogen. Dus indirect hulde aan de keizer zelf, maar niet als militair (zoals op de eerdere pantserbeelden), maar als (algemeen) beschermer van alles en iedereen in het Romeinse rijk. Dan is dit pantserbeeld in Knossos – en een soortgelijk in het museum van Beirut – te dateren na de militaire acties die Hadrianus aan het begin van zijn regering moest uitvoeren. Alle strijd leek rond 121 gestreden, de problemen in Rome waren gladgestreken en de bouwactiviteiten aldaar geïnitieerd. Hadrianus kon op reis om de provincies te laten zien dat hij – als beschermer – er ook voor hen was.

In de negen pantserbeelden die na deze worden gedateerd, is de centrale figuur veranderd in een duidelijke godin Athena. Betekenis? (vervolg)

© conens & van wiechen A. van Wiechen